Kuşadası Ekosistemi Koruma ve Doğa Sevenler Derneği (EKODOSD) tarafından her hafta düzenlenen Çarşamba Söyleşileri programının bu haftaki konuğu, arkeolog Levent Kutbay oldu. Kutbay, 1998 yılında Dilek Yarımadası Milli Parkı kıyılarına vuran Balaenoptera physalus (Uzun Balina / Fin Balinası) türü bir deniz memelisine dair ilginç ve kapsamlı bir sunum gerçekleştirdi.

Balina Sahile Vurduğunda Başlayan Bilimsel Süreç

EKODOSD Başkanı Bahattin Sürücü, sunum sonrası yaptığı açıklamada şu bilgileri verdi:

“1998 yılında, Kavaklıburun ile Karasu koyları arasında sahile vuran Uzun Balina, bölgemiz doğa tarihinde önemli bir dönüm noktasıdır. O dönem Kuşadası Belediyesi Çevre Sağlığı bölümünde görev yapan Dr. Ayşe Günbey Şerifoğlu nun girişimiyle, TÜDAV (Türk Deniz Araştırmaları Vakfı)’na ulaşıldı. Ardından hidrobiyolog İdil Öz ile birlikte yapılan bilimsel incelemeler neticesinde, bu dev canlının, Doğu Akdeniz’de ender görülen Fin Balinası (Balaenoptera physalus) türüne ait olduğu ortaya kondu.”

Yapılan analizlerde balinanın yaklaşık 14,5 metre uzunluğunda ve 7-8 aylık olduğu, ölümünün ise yaklaşık 2 ay önce gerçekleştiği tespit edildi.

Türkiye’de Bir İlk: Balina İskeleti Sergisi

 “Balina iskeletinin Türkiye’de sergilenmesi, o dönem için oldukça öncü bir adımdı,” diyen Sürücü, süreci şöyle aktardı:

 “Dokuları temizlenen balina, Ege Üniversitesi Tabiat Tarihi Müzesi’nden Mustafa Karacalar ve heykeltıraş Bilter Anı’nın çalışmalarıyla birleştirildi. 2000 yılında, o dönemdeki eski belediye binasında, tavan kısmına asılarak sergilenmeye başlandı. Bu çalışma, ülkemizde bir ilk olma özelliğini taşımaktadır.”

Güvercinada’ya Taşındı, Zarar Gördü, Yeniden Hayat Buldu

Zamanla belediye binasındaki sergilemenin ardından balina iskeleti, Kuşadası’nın simge noktalarından biri olan Güvercinada’ya taşındı. Burada arkeolog Levent Kutbay tarafından yeniden birleştirilen iskelet, bir süre ziyaretçilere açık tutuldu.

 “Ancak ne yazık ki, Güvercinada’nın restorasyon öncesi dönemlerinde, yapıya izinsiz giren bazı kişiler tarafından balinanın kemikleri tahrip edildi,” diyen Bahattin Sürücü, bu üzücü olayın ardından yeni bir restorasyon süreci başlatıldığını belirtti.

Bugün Güvercinada’da yer alan Deniz Ticaret Tarihi Müzesi’nde, sanat tarihçisi Ersin Serçek ve arkeolog Umut Kardaşlar tarafından yeniden onarılan balina iskeleti, müzenin en çok ilgi çeken bölümlerinden biri olarak ziyaretçilere açık tutulmaktadır.

Bilim, Doğa ve Tarihin Buluştuğu Nokta

Bahattin Sürücü sözlerini şöyle tamamladı:

“Bu balina, sadece sahile vuran bir canlı değil; bilimin, doğa korumanın ve kültürel mirasın ortak kesişim noktasında yer alan kıymetli bir örnektir. Levent Kutbay’ın yaptığı sunum, doğa tarihine dair ne kadar değerli veriler taşıdığımızı bir kez daha gözler önüne serdi. Balinanın yaşadığı bu serüven, hem genç kuşaklara hem de doğa meraklılarına ilham verecek niteliktedir.”

Sunumun ardından Levent Kutbay’a, restorasyon sürecine katkı sunan sanat tarihçisi Ersin Serçek ve arkeolog Umut Kardaşlar tarafından EKODOSD’un teşekkür belgesi takdim edildi.